Zachowek

Zachowek pozwala na ochronę interesów osób najbliższych spadkodawcy – zstępnych, małżonka oraz rodziców spadkodawcy, którym przysługuje roszczenie względem spadkobierców powołanych do dziedziczenia testamentem o zapłatę określonej sumy pieniężnej zwanej zachowkiem.

Przepisy dotyczące zachowku zawarte są w ustawie z 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny w księdze czwartej, tytuł IV, art. 991-1011 (Dz. U. z 1964r., Nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Jeżeli uprawniony do zachowku nie otrzymał należnego mu zachowku – np. w postaci darowizny uczynionej mu przez spadkodawcę za życia, bądź w postaci zapisu lub powołania do spadku przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego uzupełnienia (art.991 kodeksu cywilnego). W celu obliczenia należnego zachowku należy ustalić udział spadkowy przysługujący domagającemu się zachowku oraz wartość spadku – sumę aktywów i pasywów (ogółu praw majątkowych) jakie pozostawił po sobie spadkodawca.

Zgodnie z art. 1000 kodeksu cywilnego, jeśli uprawniony do zachowku nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.


Jeśli chodzi o wartość  przedmiotu darowizny, to oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 kodeksu cywilnego). W praktyce najlepiej wartość nieruchomości zazwyczaj wycenia biegły sądowy (rzeczoznawca majątkowy).


Roszczenie o zachowek, tak jak każde roszczenie majątkowe podlega przedawnieniu (art. 117 § 1K.c.). Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że wyraźnie zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Tak więc roszczenie przedawnione istnieje nadal i można dochodzić zachowku, ale zobowiązany do jego wypłaty może podnieść zarzut przedawnienia i być zwolniony z konieczności jego zapłaty.

W dniu 23 października 2011 r. weszły w życie znowelizowane przepisy Kodeksu cywilnego zmieniający w sposób istotny dotychczasowe przepisy odnoszące się do przedawnienia roszczenia o zachowek. Od tego dnia nie obowiązuje już trzyletni termin przedawnienia roszczenia o zachowek. Obecnie obowiązuje 5 letni termin przedawnienia roszczenia o zachowek. Nowy pięcioletni termin przedawniania roszczenia o zachowek, stosownie do art. 8 ustawy nowelizującej Kodeks cywilny, ma zastosowanie do roszczeń o zachowek powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, a więc przed dniem 23 października 2011 r., a które w tym dniu nie były jeszcze przedawnione.

Obowiązek wypłaty zachowku, co do zasady, jest bezwarunkowy, ale istnieją jednak pewne szczególne okoliczności umożliwiające przynajmniej ograniczenie wysokości zachowku np. dochodzenie roszczeń o zachowek może podlegać ocenie z punktu widzenia art. 5 Kodeksu cywilnego, który brzmi następująco: „Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest bowiem uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”.


Jeżeli potrzebujesz pomocy zadaj płatne pytanie