Skarga pauliańska
Skarga pauliańska rodzaj powództwa, w którym wierzyciel żąda uznania danej czynności prawnej (np. sprzedaży nieruchomości) za bezskuteczną w stosunku do niego (czyli tak jakby tej czynności prawnej nigdy nie było).
Zgodnie z art. 527 kodeksu cywilnego:
„§ 1. Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
§ 2. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.
§ 3. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli”.
Orzeczenie bezskuteczności oznacza, że wierzyciel może zaspokoić swe roszczenia, chociaż właścicielem rzeczy (np. nieruchomości) jest już ktoś inny. Mówić wprost: jeśli wierzyciel wygra proces, będzie mógł skierować egzekucję do nieruchomości, mimo że stała się ona już własnością kogoś innego.
Reasumując, skarga pauliańska jest powództwem chroniącym prawa wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika. Ma zastosowanie wówczas, gdy dłużnik pozbywa się swojego majątku, by wierzyciele nie mogli się z niego zaspokoić.
Aby wierzyciel mógł skorzystać ze skargi pauliańskiej, konieczne jest spełnienie trzech podstawowych warunków:
1. pokrzywdzenie wierzyciela, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika, osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową,
2. działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela,
3. wiedza lub możliwość – przy zachowaniu należytej staranności – dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią.
Zgodnie z art. 6 kodeksu cywilnego ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z faktu wywodzi skutki prawne, tak więc to wierzyciel jest zobowiązany udowodnić, że wystąpiły przesłanki uzasadniające uznanie czynności za bezskuteczną w stosunku do niego.
Aby skarga pauliańska była dopuszczalna, konieczne jest m.in. wykazanie, że osoba trzecia, która otrzymała korzyść majątkową, wiedziała, że dłużnik działa z pokrzywdzeniem wierzycieli. Skarga jest dopuszczalna także w przypadku, gdy osoba trzecia wiedzy tej nie miała, ale przy zachowaniu należytej staranności powinna się była dowiedzieć, że dłużnik działa z pokrzywdzeniem wierzycieli. Obojętne jest, z jakiego źródła osoba ta dowiedziała się o pokrzywdzeniu wierzycieli przez dłużnika. Wystarczy, że wiadomość ta do niego w jakikolwiek sposób dotarła lub powinna była dojść. W szczególności nie jest konieczne, by osoba trzecia dowiedziała się o tym od samego dłużnika.
Przy osobach bliskich dłużnika istnieje domniemanie, że taką wiedzę one miały. Następne ułatwienie dowodowe dla wierzyciela przewiduje przepis art. 527 § 4 k.c. Zgodnie z jego treścią jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Zgodnie z brzmieniem art. 528 k.c. jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Z uwagi na to, że ubezskutecznienie czynności zmierza do podważenia praw nabytych przez osoby trzecie na podstawie rzeczywistej czynności prawnej, po upływie pewnego czasu sytuacja osoby, która nabyła prawo powinna być już ustabilizowana. Dlatego też art. 534 kodeksu cywilnego przewiduje, że nie można żądać uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną po upływie lat pięciu od daty tej czynności. Termin jest zachowany, jeżeli wierzyciel przed upływem pięciu lat od dokonania czynności prawnej przez dłużnika z osobą trzecią bądź wniósł pozew.
Potrzebujesz pomocy zadaj pytanie naszemu prawnikowi