Premia, nagroda, premia uznaniowa

Pracownicy często spotykają się w praktyce z pojęciami premia, nagroda i premia uznaniowa.

Zgodnie z przepisami premia jest to świadczenie, do którego pracownik nabywa prawo w przypadku spełnienia wymogów określonych w wewnątrzzakładowych przepisach pracodawcy (np. w regulaminie wynagradzania) lub w umowie o pracę. Zasady premiowania, czyli przesłanki nabycia prawa do premii, muszą być określone w sposób konkretny (jasny i czytelny dla pracownika). Przesłanki powinny określać warunki, po spełnieniu których pracownik nabywa prawo do premii, jej konkretną wysokość oraz zasady wypłacania. Możliwe jest także określenie przesłanek negatywnych, których zaistnienie po stronie pracownika pozbawia go prawa do premii.

Premię należy odróżniać od nagrody pieniężnej, która ma charakter świadczenia nieobowiązkowego i może, lecz nie musi być przyznana przez pracodawcę.
Przyznanie nagrody i jej wysokość zależą wyłącznie od decyzji pracodawcy i nie podlega kontroli sądowej.
W odróżnieniu od nagrody prawo do premii powstaje w razie wystąpienia okoliczności, które przewidują wewnątrzzakładowe przepisy prawa pracy, takie jak regulamin premiowania, regulamin wynagradzania lub układ zbiorowy pracy. Prawo do premii i jej wysokość mogą być także określone w umowie o pracę.


Nagroda jest świadczeniem nieobowiązkowym, które może, lecz nie musi być przyznane pracownikowi przez pracodawcę. Nagrody mogą być pieniężne, bądź rzeczowe. Przyznanie nagrody stanowi wynik swobodnej decyzji pracodawcy. Pracodawca samodzielnie podejmuje decyzję w zakresie, komu przyznać nagrodę, za co i w jakiej wysokości (także w jakiej postaci pieniężnej czy rzeczowej). Decyzja ta nie jest uzależniona od żadnych warunków i przesłanek. Decyzja taka nie podlega kontroli sądów pracy. Przesłanką nabycia prawa do nagrody jest akt przyznania jej pracownikowi przez pracodawcę - złożenie jednostronnego oświadczenia woli pracodawcy. Czyli dopóki pracodawca nie przyzna nagrody (określając jednocześnie jej postać i wysokość) to pracownik nie nabywa do niej prawa.

Pracownik nie może domagać się przyznania nagrody powołując się na zasługi wobec pracodawcy i wzorowe wypełnianie obowiązków, bowiem wskazane kryteria należy uznać wyłącznie jako wskazówkę ustawodawcy pod adresem pracodawcy, a nie wyczerpujący katalog przesłanek powodujący powstanie prawa do nagrody.

Często w praktyce pojawia się pojęcie premii uznaniowej. Jednakże w przepisach prawa pracy brak pojęcia premii uznaniowej. Premia uznaniowa, jak samo określenie wskazuje, jest to premia, której otrzymanie uzależnione jest od uznania pracodawcy. Faktycznie zatem prawo do premii uznaniowej uzależnione jest tylko od woli (uznania) pracodawcy. Jeżeli z z przepisów wewnętrznych pracodawcy lub umowy o pracę wynika, że premia i jej wysokość zależy tylko od uznania pracodawcy, oznacza to, że mamy do czynienia z premia uznaniową, a nie z premią regulaminową. Premia uznaniowa, na gruncie prawa to nic innego jak nagroda. Nagroda bowiem ma charakter czysto uznaniowy, oznacza to, że pracodawca przyznaje ją określonemu pracownikowi, w określonej wysokości, z określonych powodów, opierając się wyłącznie na własnej decyzji - z własnej woli.

Tak więc w praktyce o tym, czy dane świadczenie jest nagrodą, czy premią nie decyduje nazwa, pod jaką to świadczenie występuje, lecz warunki jej nabycia. Wtedy, gdy z z zapisów wynika, że jest to świadczenie obowiązkowe należące się pracownikowi po spełnieniu określonych przesłanek, mamy do czynienia z premią, nawet jeżeli świadczenie to zostało nazwane nagrodą.


Jeżeli więc np. w umowie o pracę pracownika widnieje następujący zapis: „Premia przysługuje pracownikowi za należyte wykonywanie obowiązków pracowniczych. Oceny należytego wykonywania obowiązków pracowniczych dokonuje bezpośredni przełożony pracownika. O przyznaniu premii i jej wysokości decyduje pracodawca" to w tym przypadku nie mamy do czynienia z premią regulaminową, lecz nagrodą. I pracownik nie ma możliwość skutecznego żądania jej wypłaty od pracodawcy. Także na drodze sądowej. 


A jeżeli istnieje zapis o treści np. następującej : „Pracownikom przysługuje premia w wysokości 35 proc. wynagrodzenia podstawowego za wykonanie planu produkcyjnego w danym miesiącu” to mamy do czynienia z premią regulaminową, gdyż w tym przypadku wykazana jest przesłanka jaką trzeba spełnić by ją nabyć, co wyklucza uznaniowość pracodawcy, gdyż ma ona charakter obiektywny (może podlegać weryfikacji i sprawdzeniu). W takim przypadku pracownik, który spełnił tą przesłankę powinien otrzymać premię i ma możliwość w przypadku jej nie otrzymania skierować pozew do sądu pracy o jej wypłatę.

Masz problem z tym związany, potrzebujesz pomocy zadaj pytanie naszemu prawnikowi