Dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności

Zgodnie z polskim prawa dziedziczyć można albo na podstawie testamentu, albo na podstawie ustawy - ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) (księga IV kodeksu cywilnego pt. „Spadki”).

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego po śmierci osoby wszystkie prawa i obowiązki (czyli np. prawo własności ale także długi) przechodzą z chwilą śmierci na jedną lub kilka osób, stosownie do przepisów księgi IV.

Jeżeli jakaś rzecz lub nieruchomość należała wspólnie do małżonków to stanowi majątek małżeński. Zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego domniemywa się, że udziały w majątku wspólnym są równe (by to obalić należałoby dowieść, że któreś z małżonków w większym stopniu przyczynił się do powstania tego majątku, przy czym wychowanie dzieci również bierze się pod uwagę jako przyczynianie się do powstania majątku).

Wedle ustawy w pierwszej kolejności spadek dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych, jednak prawo spadkowe stoi przede wszystkim po stronie małżonka spadkodawcy i broni jego interesu: małżonek spadkodawcy nie może dziedziczyć mniej niż 1/4 spadku. Tak więc jeśli spadkodawca (zmarły) pozostawiłby żonę i czworo dzieci to wtedy żona otrzymuje 1/4 wartości spadku, natomiast czworo dzieci pozostałe 3/4 spadku do podziału. Dziecko pozamałżeńskie dziedziczy na tych samych zasadach jak dzieci z małżeństwa.

Zgodnie z art. 1035 kodeksu cywilnego, jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do współwłasności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu.

W myśl art. 211 i 212 oraz art. 1036 Kodeksu cywilnego zniesienie współwłasności może nastąpić przez podział rzeczy wspólnej, a gdy rzeczy nie da się podzielić, przez przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych, bądź przez podział cywilny, polegający na sprzedaży rzeczy wspólnej i podziale uzyskanej ceny stosownie do wielkości udziałów współwłaścicieli.

Do momentu zniesienia tej współwłasności lub dokonania działu spadku, spadkobiercy są współwłaścicielami rzeczy i praw wchodzących w skład spadku. Czyli by dany spadkobierca stał się wyłącznym właścicielem konkretnego przedmiotu spadkowego (np. gdy w skład spadku wchodzi działka i samochód a po zmarłym – spadkodawcy pozostało dwoje dzieci to one są współwłaścicielami po ½ i działki i samochodu, by jedno z dzieci mogło być samodzielnym właścicielem np. samochodu musi być dokonany dział spadku i zniesienie współwłasności).

Gdyż dopiero w wyniku działu spadku prawa majątkowe objęte spadkiem przyznane zostają poszczególnym spadkobiercom, stosownie do wielkości ich udziałów.

Dopiero z tą chwilą ustaje wspólność majątku spadkowego. Dział spadku i zniesienie współwłasności można dokonać na podstawie umowy między spadkobiercami (przy czym jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość to można taką umowę spisać tylko u notariusza w formie aktu notarialnego) lub postanowienia sądu cywilnego.

W wyniku dokonania działu spadku, możliwy jest podział rzeczy lub prawa wchodzącego w skład majątku spadkowego poprzez przyznanie tej rzeczy lub prawa jednej osobie, przy jednoczesnym zobowiązaniu dokonania spłat na rzecz pozostałych współspadkobierców. Podział może odbyć także bez spłat i dopłat.

Jak pisałam wcześniej można to zrobić albo przed notariuszem albo przed sądem. Przed notariuszem tylko wtedy, gdy istnieje zgoda między spadkobiercami co do sposobu podziału. Gdy nie ma takiej zgody nie ma to pozostaje sądowy dział spadku.

Koszt wpisu (opłaty sądowej od wniosku przy podziale), gdy nie wszyscy spadkobiercy się zgadzają na proponowany podział wynosi 1000 zł, przy zgodnym podziale 300 zł).
 
U notariusza wysokość taksy notarialnej zależy od wartości spadku.

W sądzie podziału spadku pomiędzy współspadkobierców można dokonać w ten sposób, że poszczególne przedmioty zostaną podzielone fizycznie i przyznane poszczególnym spadkobiercom. Następuje to stosownie do wielkości udziałów poszczególnych spadkobierców. W ramach tego podziału dopuszczalne jest ustalenie dopłat na rzecz niektórych współspadkobierców, jeżeli majątku spadkowego nie da się podzielić w taki sposób, aby wartość przedmiotów przyznanych poszczególnym osobom odpowiadała wielkości ich udziałów. Np. samochód jednemu, wydzielone działki każdemu lub częściom spadkobierców.

Drugim sposobem podziału jest przyznanie pewnych przedmiotów spadkowych w całości jednemu lub kilku współspadkobiercom. Zazwyczaj są oni obciążani obowiązkiem dokonania spłaty na rzecz pozostałych.

Trzecim sposobem jest tzw. podział cywilny. Przedmioty należące do spadku zostają sprzedane, a uzyskana kwota ulega podziałowi pomiędzy współspadkobierców w stosunku do przysługujących im udziałów.

Prawo żądania działu spadku i zniesienia współwłasności ma każdy ze spadkobierców i nie jest ono ograniczone żadnym terminem. Umożliwia to 210 i 211 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności, co więcej – każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej.

W praktyce podział fizyczny jest podstawowym sposobem zniesienia współwłasności(orzeczenia Sądu Najwyższego z 30 października 1978 r. – III CRN 214/78, z 16 listopada 1993 r. – I CRN 176/93, oraz z 29 lipca 1998 r. – II CKN 748/97).

Wysokość spłaty w przypadku braku porozumienia co do wartości spadku określi sąd na podstawie opinii biegłego.


Potrzebujesz pomocy z tej tematyki zadaj pytanie